Huisvesting

Intro
Alle dieren hebben een goede huisvesting nodig. Het voordeel van watervogels is dat zij nauwelijks een hok nodig hebben.
Watervogels van het Noordelijk halfrond kunnen beter tegen koude dan tegen hitte. Voor dieren afkomstig van het Zuidelijk halfrond moeten bij strenge vorst voorzorgsmaatregelen genomen worden.
Maar bij de huisvesting van watervogels hoort wel water en enige loopruimte en dat is ook niet altijd gemakkelijk te realiseren.
Dit hoofdstuk geeft richtlijnen voor de huisvesting van watervogels.


Een prachtige waterpartij voor het houden van watervogels

Hokken en rennen
Watervogels zijn echte natuurdieren en stellen geen hoge eisen aan de huisvesting.
Een echt hok hebben ze niet nodig. Een laag bouwsel met drie zijwanden en een eenvoudig dak is bij zeer slecht weer al voldoende. De open zijde moet dan van de wind afstaan.
Bij zeer strenge vorst kan het nodig zijn de dieren in een hok of schuur, voorzien van een dikke laag droog strooisel, onder te brengen.
Ook zijn er soorten oorspronkelijke watervogels die vanuit hun natuurlijke biotoop niet in staat zijn hun poten vorstvrij te houden. Zij hebben altijd blijvend (ook bij strenge vorst) open water en/of een droog hok met dik strooisel nodig om bevriezing te voorkomen.

Alle watervogels hebben voldoende schoon zwemwater nodig dat ook regelmatig wordt ververst. Dit kunnen vijvers in verschillende maten en vormen zijn of een sloot, vooral als deze goed doorstroomt.
Om te voorkomen dat de dieren verdwijnen wordt de sloot met gaas afgezet. Een gazen afrastering is prima, maar moet wel in de slootbodem ingegraven worden. Voordat men dit gaat maken is het nodig contact op te nemen met het Waterschap. Er zijn regels en soms is een vergunning nodig.
Voor het aanleggen van kleine vijverpartijen op eigen terrein is geen vergunning nodig.

Er zijn kant en klare kunststoffen vijvers in alle soorten en maten in de handel te koop. Deze zijn sterk, vriezen niet stuk en zijn eventueel ook nog verplaatsbaar. Betonnen vijvers zijn eventueel zelf te maken. Goedkoper en gemakkelijker is speciale vijverfolie die bestand is tegen scherpe stenen en boomwortels. De vijver moet goed waterdicht zijn, anders zakt het waterpeil tot de hoogte van het grondwater en dat is te laag voor de vijver.


Helemaal dichtgevroren: dit mag voor de watervogels niet te lang duren

De vijver moet ook voorzien zijn van walbeschoeiing omdat watervogels altijd in de walkanten wroeten. Hiervoor moet duurzaam materiaal gebruikt worden, zoals hardhout, glasvezelbetonplaten of ander waterbestendig en sterk materiaal.

De minimale diepte van de vijver is voor zwanen 80 cm, voor zee- en duikeenden 60 cm en voor de overige ganzen en eenden 35 cm.
Voor een paartje eenden of talingen is 2 m2 vijver en een ruimte met gras van ca 5 m2 voldoende.
Dit betekent niet dat op het dubbele oppervlak 2 paartjes passen. Dat hangt af van de soort watervogels en hun gedrag.

Ganzen hebben meer ruimte nodig. Eén paar ganzen heeft een vijver van ongeveer 2 bij 2 meter nodig, maar het grasveld moet minstens 100 tot 200 m2 groot zijn. Als de ganzen het gras ‘s zomers te kort houden, zijn er teveel dieren of is te weinig ruimte.
Zwanen zijn echte zwemmers en slechte lopers. Een mooie ruime vijver van 25 tot 50 m2 is onontbeerlijk. Gras en andere langere vegetatie rondom de vijver lusten ze graag. 100 tot 200 m2 grasveld is zeker nodig.

Strenge vorst betekent extra werk voor de watervogelhouder. Wordt het water in de vijvers gepompt, dan zorgt de temperatuur van het water en de stroming er voor dat het water niet zo snel bevriest. Het inblazen van lucht door een luchtpomp (compressor) voorkomt ook dat het water bevriest.
Is dit niet mogelijk, dan wordt minimaal twee maal per dag een bak water gegeven. Bij strenge vorst bevriest dit water ook, maar de dieren hebben de gelegenheid te drinken en een kort bad te nemen.
Wordt er een wak gemaakt in het ijs, dan is een schuine plank met dwarslatten of een jute zak nodig om de dieren uit te water te laten komen.
’s Zomers kan het water in de vijver te warm worden en dat is ook riskant. Een continue toestroom van vers water houdt het water koel en vermindert de kans op ziekten (denk aan botulisme).

Kleinere soorten watervogels kunnen ook in een volière worden gehouden. Deze volière kan in vele vormen en maten gemaakt worden. Om ideeën op te doen is het zinvol bij watervogelliefhebbers te kijken.
Door het houten of stalen raamwerk te bespannen met een op maat te bestellen net van nylon is een mooie volière te maken. Een vrij kleine maaswijdte van het nylon net (bv. ± 20 mm) voorkomt onder andere dat kleine vogels binnen kunnen komen en veel voer gaan opeten. Een goed net weert ook roofdieren. Alleen in gebieden, waar men 's nachts grotere roofdieren, zoals vossen en marters, kan verwachten is het nodig de dieren ‘s avonds op te sluiten en ‘s morgens weer vrij te laten. Een alternatief is de hokken en rennen roofdierbestendig te maken.
Regelmatige controle van het net of de afrastering op schade is nodig.
De keuze voor de grootte van een volière is afhankelijk van de beschikbare ruimte.
Een volière met een waterpartij, geschikte beplanting en passende watervogels is een sieraad in de tuin.


Watervogels voelen zich hier prima thuis

Als de dieren op een open terrein worden gehouden en de keuze is op meer rassen of soorten gevallen zijn er afscheidingen nodig.
Als afrastering is dik geplastificeerd gaas geschikt met een maaswijdte van maximaal 5x5 cm en 180 cm boven de grond en 20 cm in de grond om roofdieren zoals de vos tegen te houden.
Een stevig gazen hekwerk is uitstekend, maar een dicht gedeelte is gewenst om tijdens de broedperiode voor de nodige rust te zorgen. Ook hier zijn veel mogelijkheden.
De afrastering moet zo hoog zijn dat de dieren niet kunnen ontsnappen.
Leewieken of het knippen van vleugelpennen voorkomt dat de dieren wegvliegen.
De aankleding met passende beplanting is niet alleen mooi, maar geeft ook afscherming en rust voor de dieren.
Wil men jonge dieren fokken en de ouderdieren de kuikens laten grootbrengen, dan moet fijnmazig gaas of een plank van ruim 25 cm hoogte voor een deel in de grond worden ingegraven tegen de afrastering aan. Kleine kuikens kunnen dan niet uit de ren ontsnappen. Let op, er zijn soorten eenden waarvan de kuikens met gemak 50 cm omhoog klimmen.

Welstandseisen
Soms is voor het bouwen van een hok een bouwvergunning nodig. Kleine hokken kunnen zonder vergunning geplaatst worden. Het bouwen van grote hokken en volières is aan regels gebonden.
Volgens de eisen van het ministerie van VROM van 1 januari 2003 is geen vergunning nodig als het hok:
1. gebouwd wordt bij een bestaande woning en het niet vanuit die woning direct te betreden is
2. op de grond gebouwd wordt, dus niet op een ander bouwwerk
3. maar uit één bouwlaag bestaat
4. bijdraagt tot het woongenot, dus niet voor professioneel gebruik
5. niet groter dan 10 m2 is en ten hoogte 3 meter hoog.

Wordt aan deze voorwaarden voldaan dan bepalen de volgende voorwaarden of de situatie licht vergunningsplichtig is:
6. het huis waarbij het hok gebouwd wordt is een rijksmonument
7. er wordt gebouwd bij een stacaravan of een andere niet permanente bewoning
8. het hok wordt gebouwd dichter dan 1 m aangrenzend aan openbaar groen of voorerf
9. het hok is groter dan 10 m2 en staat dichter dan 1 m vanaf de grens met de buren
10. het totaal van de vergunningsvrije gebouwen is 30 m2 of het beslaat, inclusief de andere bijgebouwen, meer dan 50% van de tuin.

Wordt niet voldaan aan de punten 1 t/m 4, dan moet een bouwvergunning aangevraagd worden. Deze vergunning is ook nodig als het hok groter is dan 50 m2 of hoger dan 5 meter.
Verder moet het hok te allen tijde een passend bouwwerk zijn dat geen aanstoot geeft.


Zelfs in een kleine tuin wordt een paradijs gemaakt voor watervogels

Kosten: kopen of zelf maken
Volières zijn zelf te maken. Kijken bij collega-fokkers geeft veel informatie over materialen, grootte en inrichting. Er zijn ook bedrijven die volières en hokken aanbieden en eventueel ook nog plaatsen. De kosten kunnen sterk variëren.
Het maken van een volledig ingerichte behuizing voor watervogels kost, afhankelijk van het aantal te houden rassen en soorten, veel tijd en geld.
Handige doe-het-zelvers kunnen veel geld besparen, maar te veel besparing op kwaliteit van het materiaal geeft later problemen.
Informatie over huisvesting van watervogels en leveranciers is te vinden op internet.